Partycypacja

Co to jest partycypacja?

Partycypacja to bezpośrednie, aktywne uczestnictwo w działaniach wspólnotowych na rzecz całej społeczności. Proces partycypacji można przeprowadzić korzystając z bardzo różnych form i technik, na przykład poprzez budżet partycypacyjny, sądy obywatelskie czy narady obywatelskie. Działania partycypacyjne, czyli działania służące włączeniu mieszkańców określonego miejsca lub wybranej części tej populacji w proces podejmowania decyzji o sprawach publicznych, są dzisiaj centralnym elementem procesów kształtowania polityk publicznych.

Zaangażowanie obywateli w podejmowanie decyzji może odbywać się na różnych poziomach, które rozróżnia drabina partycypacji. Na dole tej drabiny znajduje się informowanie, które angażuje mieszkańców w najmniejszy sposób, a sprowadza się do przekazywania informacji o podejmowanych działaniach. Kolejnym “stopniem” jest konsultowanie, czyli dawanie mieszkańcom możliwości wypowiedzenia się na temat planowanych działań, bez gwarancji, że podane uwagi zostaną wzięte pod uwagę przy podejmowaniu decyzji. Najwyżej na drabinie znajduje się współdecydowanie, czyli przekazanie mieszkańcom części kompetencji i odpowiedzialności.

Jak należy rozumieć partycypację w perspektywie działań międzysąsiedzkich?

Partycypacja kojarzy się zazwyczaj z działaniami organizowanymi przez władze, najczęściej miasta lub gminy, która konsultuje swoje plany z mieszkańcami. Tymczasem partycypować można na poziomie zupełnie lokalnym, na własnym osiedlu, podwórku, czyli w miejscach, w których to mieszkańcy są “władzą”. Bardzo ważne jest zaproszenie do dyskusji jak największą liczbę osób, idealnie wszystkich mieszkańców, by usłyszeć oczekiwania, obawy i nadzieje każdego z nich. Należy wziąć to pod uwagę, by zapraszając gości na wydarzenie, żadna grupa nie została pominięta.

Partycypacja na co dzień

Każdego dnia możemy angażować się w podejmowanie mniejszych i większych decyzji dotyczących naszej najbliższej przestrzeni. Na przykład, rozmawiając z sąsiadami, możemy podejmować decyzje na temat:

  • koloru ścian na klatce schodowej,
  • układzie ścieżek na podwórku,
  • rodzaju i ustawieniu ławek,
  • wytyczeniu drogi rowerowej,
  • jakie rośliny zasadzić pod oknami,
  • i wiele, wiele innych…

Jak partycypować przy tworzeniu Ogrodu Społecznościowego?

Głównym zadaniem Ogrodu Społecznościowego jest wspólna praca mieszkańców. W związku z tym na wszystkich etapach powstawania ogrodu będzie można, a zdecydowanie warto, wszystkich angażować – poprzez informowanie o tym, co się dzieje, organizowanie spotkań, wspólne podejmowanie decyzji, wybór projektu, a następnie dzielenie się pracą, obowiązkami, plonami oraz radością z posiadania wspólnego ogrodu.

Przykłady działań partycypacyjnych

Poniżej przedstawiamy kilka metod, które mogą być wykorzystywane przez grupy sąsiedzkie do wspólnego planowania ogrodu i nie tylko:

Przykładowe techniki, które można wykorzystać na poziomie planowania ogrodu:

Kawiarnia obywatelska: celem tej metody jest rozmowa na temat ogrodu, na początku bez podejmowania decyzji. Wszyscy zainteresowani udziałem w takim spotkaniu mogą przyjść i opowiedzieć o swoich oczekiwaniach, obawach. Takie spotkanie najlepiej zorganizować w pobliskiej kawiarni, bibliotece bądź innym otwartym miejscu, przy jednym, wspólnym stole, a prowadzić je powinien jeden moderator.

Otwarta przestrzeń: ta metoda, podobnie jak kawiarnia obywatelska, służy przede wszystkim rozpoczęciu dyskusji i poznaniu głównych oczekiwań jak największej grupy mieszkańców. Jednak w tym przypadku nie potrzebny jest ani moderator, ani duży stół, a sposób i temat dyskusji ustala grupa w trakcie spotkania.

Spacer badawczy: spacer badawczy polega na wspólnym oglądaniu przestrzeni, w której znajdować się będzie ogród z grupą mieszkańców tak, by poznać jak najwięcej uwag co do tego, jak to miejsce powinno wyglądać i jak je zaplanować. Dzięki takiej rozmowie można dowiedzieć się, na przykład, jak ułatwić dojście do ogrodu osobom starszym, gdzie trzymać narzędzia, gdzie posadzić jakie rośliny, aby mieć do nich łatwy dostęp. W czasie takich spacerów warto robić dokumentacje zdjęciową i notatki.

Warsztaty przyszłościowe: ta metoda wymaga przygotowania i pracy lidera ogrodu. Organizuje on warsztaty, na których uczestnicy rozmawiają o swojej najbliższej okolicy, oceniają ją, wskazują na największe problemy, a następnie wspólnie szukają rozwiązań. Na warsztaty warto zaprosić osoby z różnych grup, reprezentujących różne potrzeby i mających różne spojrzenie na sprawy.

Planning for Real (™): jest to metoda, która polega na organizowaniu spotkań mieszkańców, podczas których budują oni trójwymiarowe modele swojej okolicy, a następnie przy pomocy karteczek wskazują, gdzie chcieliby widzieć jakie zmiany. Więcej informacji można uzyskać na głównej stronie tej techniki: http://www.planningforreal.org.uk/

Narada obywatelska: w tej metodzie grupa od kilku do kilkunastu osób wchodzi w rolę ekspertów bądź sędziów zajmujących się danym problemem. “Sędziowie” zapoznają się z materiałami na wybrany temat, po czym wybierają ekspertów z którymi wspólnie wypracowują rozwiązania, na podstawie tego, co sami najpierw ustalili.